Azoka osteko bigarren batzar honetan koordinazio-mahaiaren funtzioa, eginkizunak eta funtzionamendua izan ziren mintzagaiak, besteak beste.

Batzarrean erabaki zen martxoan biltzea lan-metodologiaz aritzeko.

Orain dela lauzpabost urte Azoka eredu berri bati ekin genion eta guneak sortzen hasi ziren orduan. Ibilbide honetan, 2011an plan estrategikoa onartu genuen eta horren ondorioz, azken guneak sortu ziren.  Hortaz, Azokaren proiektuak  norabide bera izango du. Aurreko urteotan  urratzen hasitako bideari eutsiko dio Gerediaga Elkarteak, sasoi berrietara egokituta, azokari eutsiz, eta  gune guztiak indartuz. Hortaz, koordinazio mahaiak jarraipena edukiko du.  

Etorkizunari  begira jarraituko du  euskal kulturgintzarekin batera Azoka txiki sortu zen hau gure kulturaren erakusleihorik zabalena izan dadin.  Honen barruan “Hiri Azoka” azokaren proiektua da, bere  plan estrategikoan jasota dagoen legez, eta Gerediaga Elkartearen ametsa ere bai.

Helburu horiek lortzeko, hala ere,   sasoi zaila da eta horregatik indar guztiak ondo batuta egon behar direla uste du Gerediaga Elkarteak: elkarlanean jarraituko dugu kultur eragile guzti guztiekin Azoka haundi  hau eraikitzen.

 Aurtengo Azoka arrakastatsua izan da bisitarien aldetik, milaka etorri dira geurera,  baina uste baino  galera ekonomiko handiagoa eduki dugu. Hau guzti hau aintzakotzat hartuta,  Gerediaga Elkarteak erabaki bat baino gehiago hartu behar izan du eta, euren artean, Aiert Goenagari zuzendari kontratua ez berritzea.

Aiert Goenagak Azokaren eredu berria finkatzen ahalegin handiak egin ditu  baina, zoritxarrez,  ez du zintzo jokatu Gerediaga Elkartearekin.  Elkarte txikia da gurea  eta erabaki zaila izan da. Jakitun gara, gainera,  euskal kulturgintzan eragin duen kezka handia izan dela baina erabakia  errespetuz hartzea eskatu gura dugu eta, era berean, urte luze hauetan erakutsitako konfiantzari eustea nahiko genuke.

• Erakustokietakoak, editoreak, sortzaileak, saltzaileak pozik 2012 urte zail honetan, espero baino salmenta handiagoak izan dituztelako.
• Iazko bisitari kopurua gainditu egin da, aurten egun bat gutxiago izan arren. Hiru egunetan (ostegunera arte, abenduak 8), jada, iazko sartu-irtenak gainditu dira.
• Guneek, berrienek ere, erantzun oso ona izan dute.
• Azoka telebista: beste arrakasta bat. Pantaila handiagoa, etengabe emititzen, eta Euskal Herri osoan ikus ahal izan da euskarazko tokiko telebisten eta ETB3ren bitartez, Euskaltelen laguntza teknikoari esker eta 107.000 etxetara iristea lortu da. 
• Gerediaga elkartea oso pozik, argi geratu delako, edozein eragin edo koiuntura okerren gainetik, Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka euskal kulturaren erreferentzia nagusia dela.

ERAKUSTOKIAK

JENDE ETA HARRERA ALDETIK
Lehen eguna, abenduaren 6koa, bisita eta salmenta aldetik oso ona izan zen. Ostiralean,  abenduak 7, aurreikuspen guztiak gainditu ziren eta beherakada espero  bazen ere, bete  egin zen azoka. Larunbatean egin zuen apur bat behera asistentziak eta bisita kopuru handiagoa espero zen Durangoko Azokan.

Ostegun iluntzera arte, 106.000 sartu-irtenetik gora kontatu dira. Iazko bisitari kopurua  gainditu egin da, aurten egun bat gutxiago izan arren. Hiru egunetan (ostegunera arte, abenduak 8), jada, iazko sartu-irtenak gainditu dira.
Aurten lau egun izan dira eta ia uneoro egon da beteta Landako eta, gainera, bisitarien
joan-etorria aurten erregularragoa izan da. Erosketa gutxiago egon den unetan,
erakusleek aipatu dute erosketa kualitatiboa igo egin dela.

HAUSNARKETA
Urte oso gogorra izan da 2012, liburu-disko salmentan, orokorrean, oso modu nabarian  eragin du krisiak argitaletxe, diskoetxe eta ekoiztetxe guztiek nabarmendu dutenez.
Perspektiba horren arabera, nahiko ezkor zeuden argitaletxeak aurtengo Azokara begira.  Azokan, baina, gorakada izan dute salmentek. Frogatzen da, hortaz, Azokan gertatzen  dena ez dela urtekoaren isla; oasi ala arnasgunea da disko eta liburu azoka. Azokan erosleen aldetik beste jarrera bat ikusten da.

GUNEAK

IRUDIENEA
Helburuak bete egin dira: Gunea finkatu egin da (bigarren urtea izan da aurtengoa) eta  harrera ona izan du aretoak berak; aurten Landako barruan izan baitu lekua proiekzioguneak.
Elementu potentziatuetan sekulako arrakasta egon da. 3Dan erakutsitako lanek benetan interes handia piztu dute eta film luzeen (Gazta Zati bat, Bertsolari) proiekzioek ere bete egin dute Irudienea.

Ikusle asko sartu barik geratu da unerik arrakastatsuenetan aretoa beteta zegoelako (3D  aurkezpenetan eta filmetan).
Ikusi da areto izaera hartu duela Irudieneak eta iraupen luzeko proiekzioek ere oso harrera ona izan dute.

ARETO NAGUSIA
Zabalkunde lanen aurkezpen areto moduan hartu du izaera batez ere eta urteurren  historikoen inguruan antolatutako hitzaldi eta solasaldiek aukera eman dute gai horietan sakontzeko.

SZENATOKIA
Jendea erakarri du baina Azoka gertu ez izateak oraindik ere guneare potentzialitate osoaz baliatzea zailtzen dute.
Horrekin lotuta, San Agustin kultur gunean izateak balio du Hiri Azokaren estrategia horretan, neurgailu lanak egiteko. Ikusi du jendea ez dela ohitu Landakotik irten eta  Goienkaletik harago jarraitzen.
Hiri Azokaren estrategian egiteko asko dagoela ikusi da aurten, ondorioz.

AHOTSENEA
Aurten ere ezin hobe. Edozein ordutegitan, jendea egon da, batez ere kontzertuetan.
Ordutegia zabaltzearekin (21:00ak arte), asmatu egin da. Jendearen erantzuna ezin obea izan da. Musika eta literatura sorkuntzako balore berriak ezagutzeko erreferentzia  bilakatu da gunea.

SAGUGANBARA
Haur eta gurasoentzako gunean erabat finkatua du bere izaera. Transmisioa lantzen den gune moduan ulertzen da eta bisitari eta helburu aldetik, arrakasta hitza errepikatu behar  da kasu honetan ere. 20 urteko ibilbide du gune honek (Haur Literatuta Aretoa izan da aurten arte) eta hasierako urteetan haur zirenak, orain guraso bihurtuta gunea indar
berriekin hartu dute. Ekitaldi guztiek izan dute harrera ezin hobea. Durangoko Berbaro  elkarteak prestatu duen programazio zabal eta landuak, hiru espaziotan banatuta, bermatu egin du harrera on hori.

K@BIA
Proiektu eta egitasmo askoren oinarriak ezarri dira eta Azokan ekindako lanari eutsiko  diote urtean zehar. Horrela, erreferentzialtasuna hartu du Azokak alor honetan ere.  Adibidez: Software aurkezpena jendetsua izan zen eta sari banaketa parte-hartzaile eta  soziala.
Tranxmedia EHU, EITB eta Tabakalerak abiatutako proiektuaren behar teknikoak aztertu  eta Korrikaren transmedia izaera bultzatzeko teknikari, garatzaile, sortzaile, kazetari  ezberdinen ekarpen multidiziplinarrak jaso eta gauzatze bidean jarri dira. Wikipedia elikatze masiboaren ekimena abian jarri da. Talde iraunkor bat sortu da ideia aurrera
eramateko, maila ezberdinetako irakasleek osatua.
Tabu 10 hitzaldi arrakastatsuak hamar gai eta proiektu ezberdinen beren ekimenak  aurkeztu dituzte. Formato berritzailea Kabi@ren marka bihur daitekeen genero bat  inauguratu du, ekarpen herritarrak eta adituen lanak uztartu eta elkar elikatuz.

AZOKA TV
Salto kualitatiboa egin da Azoka Telebistan eta baita kuantitatiboa ere. Euskarazko tokiko  telebistek eta EITB-k egindako lanak ahalbidetu du Durangoko Liburu eta diskoen azoka  etxeko salaraino eramatea. Gertuko telebista bizia egin da, stand-etatik bertatik,  sortzaileak elkarrizketatuz, bisitariei galderak eginez eta azokaren barrunbeak etxeetara

eramanez. Ikusi gaituzte Tolosaldetik, Debagoienetik, Bilbotik, Gernikatik, Goierritik…Eta  autonomia erkidegoan ere ikusi ahal izan da Euskaltelen bidez. Streaming-etik baita  mundu osotik ere.
Goizeko 10:30etik gaueko 23:30era zuzeneko telebista egitea zen apustua eta lortu dugu.  Dezente lagunek eskertu digu egindakoa sare sozialen bidez eta baita Landako gunean bertan ere.

Landako guneko emisioak ere irabazi du kalitatean. Sekula baino pantaila handiagoa izan dugu 24 metro karratuko pantaila batekin.

KULTURA GONBIDATUA

Berriz ere konfirmatu da gertuko kultura bat gonbidatzean interes handiagoa pizten dela.  Aurkezpen, ekoizpen eta tailerrekin Ijitoen kulturara gerturatzeko makina bat aukera egon  dira aurten baita ikuspegi ezberdinetatik ere. Tailerrek bereziki izan dute harrera ona  (Saguganbaran eta stand-ean bertan).

Joxe Rojasek egin zituen zeremonia maisu lanak. Lehiaketa modu demokratikoan erabaki dela esan zuen, jendearen botoek aukeratu baitituzte sei sarituak.

Hemen, proiektu sarituak:

• 1. saria: 55 bozka, twitter euskaratzeko proiektua. Lander Arbelaitz.
• 2. saria: 44 bozka, dantzan.com. Oier Arabaolazak jaso zuen.
• 3. saria: 42 bozka, Telptailerrak.com. Arrasateko Emun kooperatibak sortua.
• 4. saria: 35 bozka, Apalabrados geolokalizazioa, kolektiboki sortua wiki baten bitartez. Maite Goñik jaso zuen saria.
• 5. saria: Android euskaraz.
• 6. saria: 28 bozka, berdinketa, Alter eta Ego, eta Sustatu pilotu automatikoa.

Mussche azken eleberria aurkeztu du Kirmen Uribek eta Azula diskoa Mikel Urdangarinek. Aspaldiko lagunak dira ondarrutarra eta zornotzarra, eta proiektu komunetan aritu dira elkarrekin arestian. Zaharregia txikiegia agian ederrean esaterako.

Baina aspaldian elkarrekin topo egin bakoak, Azokak batu ditu. Gustura aritu dira Areto Nagusian, bateko zein besteko berritasunen zehaztasunak ematen. Urdangarinek, gitarra eskuan, azken laneko piezak eskaini doitu eta Robert Musse flandiarraren gorabeherak azaldu ditu Uribek, azken biografia nobelatukoak. 1936ko gerra galdu ostean, erbesteratu beharrean, Karmentxu Cundin hartu zuen etxean. Musse-k. Haiei eskaini die eleberria Uribek.

Urdangarinek goi mailako kolaboratzaileak ditu Azula azken lanean, Angel Celada bateria jotzaile gasteiztar handia, esaterako.

"Zergatik azken lan hau?" galdetu diote elkarri Uribek eta Urdangarinek. "Beharrarengatik", erantzun dute; premia askotarikoengatik.

Lehen eguneko jende eta ilusio uholdearen ostean, ostirala eta larunbata ere oparoak izan dira, bai bisitarien aldetik eta baita antolatu diren ekintzen aldetik ere.

• 30 aurkezpenetik gora egin dira, era askotakoak.
• Oso jarraituak izan dira ikus-entzunezkoenak, Gazta zati bat, Bertsolari edota 3Dz egindako lanak, Goseren azken bideoklipa, esaterako.
• Oroimenezko liburu edo bestelako ekimenen aurkezpenak ere bai. Ugariak ere hauek.
• Ekitaldi nagusia, non flamenkoa eta bertsoak bat egin dutenez, magikoa eta ederra izan da.
• Mikel Urdangarin eta Kirmen Uriberen arteko bat egiteak ikusmin handia sortu du. 
• Benito Lertxundiri Argizaiola saria emateko Jon Maiak gidatutako ekitaldia ere hunkigarria izan da, San Agustin aretoa jendez lepo zela.
• Ijitoak izan dira aurten gonbidatu bereziak eta haien ekarpena oso modu positiboan baloratu du Gerediagak. Ijitoen kulturak ere, jakin-min handia sortu dute bisitarien artean.
• Azoka telebistarekin ere asmatu egin da aurten, urtetik urtera hazten eta ontzen doan ekimena; aurten, pantaila erraldoitik aurkezpen asko jarraitu dituzte bisitariek, adi-adi.
• Ikusgarriak, Ahotseneako aurkezpenak ere, areto-gune erabat finkatua; Kabi@ teknologia berrien gunea; Irudienea, Szenatokia antzerki aretoa, Saguganbara txikienen topagunea…

Igandean, ginda

Saltzaileek, ekoizleek, editoreek, azken irakurketa eta balorazioa egiteko zain, eta, bihar, azken egunez, Gerediaga Elkarteak igorriko duen azken balorazio mezuaren zain, igandeko egitarauaren aurrerapen bat:

• Areto Nagusian, ijito kulturaren gaineko hitzaldi sorta 16:30ean hasita.
• Ahotsenean, Anai Arrebak taldearen azken lanaren aurkezpen kontzertua, 15:30ean.
• Saguganbaran, Maite Francoren ipuin kontaketa 12:00etan.
• Irudienean, Goseren azken bideoklipa (3Dn egina) ikusteko aukera, taldeko kideak bertan direla, 18:00etan.

Eta beste asko.

Bertan izango dira Jokin Garatea (Athletc Clubeko Zuzendaritzako kidea eta Athletic Club Fundazioko burua), Joseba Ibarburu (Real Sociedad taldeko aholkularia eta Real Sociedad Fundazioko burua). Haiekin eta futbol talde bakoitzaren ordezkari eta defendatzaile moduan, Anjel Mari Peñagarikano (Athletic) eta Amaia Agirre (Reala) bertsolariek jardungo dute otsailerako ekitaldirako giroa berotzen.

Bertso-Derbia

Athletic Club Fundazioak eta Sala BBK-aretoak, Real Sociedad Fundazioaren laguntzarekin, lehenengo “bertso-derbiaren” edizioa antolatu dute.  Athletic-Real derbi berezia izango da, bertsotan.

Athetic - Real Sociedad  futbol derbiaren inguruan, hiru bertsolari zurigorriren eta hiru txuriurdinen arteko lehiaketa, hurrengo otsailaren 22an 19:00etan Bilboko BBK Aretoan (Lopez de Haro Kale Nagusia 19-21) izango da. Talde bakoitzak kapitain bat izendatuko du eta taldea osatuko duten beste bi bertsolariak kluben webguneetan aukeratuko dira bozketa bitartez.

Athletic Club-en kapitaina Angel Mari Peñagarikano da eta Realarena Andoni Egaña. Bi taldeen beste bi bertsolariak klubetako web-orrialdetan eta sare sozialetan egingo den bozketaren bitartez izango dira aukeratuak.

Hurrengo zerrenda honetatik aukeratuko dira:

Athletic Club: Igor Elorza, Jone Uria, Oihana Bartra, Sustrai Colina, Iratxe Ibarra eta Fredy Paya.

Real Sociedad: Maialen Lujanbio, Amets Arzallus, Amaia Agirre, Agin Rezola, Beñat Gaztelumendi eta Alaia Martin.

Bozketa bihartik (abenduak 9) urtarrilaren 7ra arte zabalik egongo da.

Taldeak mixtoak izan beharko dira, beraz, bi kapitainak gizonezkoak direnez, bozka gehien izango duen bertsolaria gizonezkoa izanez gero, hirugarren ordezkaria emakumezkoa aukeratuko da.

Botu gehien lortzen dituen bertsolaria emakumezkoa balitz, hurrengo ordezkaria bozketan bigarren gizonezko sailkatua izango litzateke.

Ekitaldi honen asmoa, bi taldeen arteko lehia eta derbietan sortzen den giro atsegina indartzea da. Gainera, lotzen gaituen kultura sustatu eta bertsolaritzan futbolaren gaia bultzatzea bilatzen dute bi klubek.

Jon Maiak zuzendutako ikuskizun berezian jaso zuen atzo San Agustin kulturgunean Benito Lertxundik Argizaiola saria 2012, Gauean argi ekitaldian. Gerediaga elkarteko bazkide eta lagunek goraino bete zuten aretoa eta nabaria zen bertan batutakoek ibilbide luze eta emankorra duen kantariari dioten miresmena. 

Nerea Mujika Gerediaga Elkarteko presidentearen eskutik jaso zuen Lertxundik Argizaiola.

1966ko Andra Mariko emanaldi hura

1992 urtetik euskara, kultura eta euskalgintzarentzat "hauspo, akuilu ala izpi" izan direnei eman izan  zaie saria eta aurten Lertxundiri euskal kantagintzak eginiko lan eskerga saritu du Gerediaga Elkarteak ikur berezi honekin. Mujikak, gainera, gogora ekarri zuen nola oraindik ere Gerediagako kide eta lagun askok gogoan daukatela 1966an Andra Mari elizpean kantariak eginiko emanaldi ederra eta ordutik harremanak ez duela etenik izan.

Aurten ijito guztiak Durangon

Lertxundik, ikurra eskuetan, omenaldiak emandako poza eta Jon Maiak ikuskizunena ipinitako bihotzagatik, hunkituta zegoela aitortu zuen. Umoretsu igo zen, gainera, Lertxundi oholtzara, esanez, lagun batek Argizaiola saria berari eman eta kultura gonbidatua ijitoa izango zela jakin zuenean galdetu ziola aurten ijito guztiek topo egingo zutela Durangoko Azokan.

Hain zuzen, ijito deitzen diete oriotarrei eta hortik txistea. Hala ere, Benitok aitortu zuen bazuela ijitoekin lotura barrukoago bat eta kontatu zuen gogoan zuela umetan zela ijitoak Oriora hartz dantzari batekin etortzen ziren eta musika horrek txundidura duela oraindik barruan sartuta. Oraindik ere, antza, taldeko atabala jotzaileari "ijitoen modura" jotzeko eskatzen dion.

Ilunaldietan, argia

Kontuak kontu, eta omenaldiari dagokionez, Lertxundik esan zuen Argizaiolak "energia ona" ekartzen ziola eta "ongi etorria" dela, bere "ilunaldietan argia emateko".

Fernando Pessoa gogoan

Fernando Pessoa olerkari portugaldarraren hitzekin hasi zen Jon Maiak gidatutako ikuskizun hunkigarria. Garenari begira bagaude, alperrik gaudela esaten zuen poetak eta gogoeta horren bueltan Maiak azaldu zuen zalantza zeukala omenaldia zelan egin.

Haur zelarik Maiak Ozazera eginiko bidai bat kontatu zuen, Benitoren kantak gidari izan zituzten bidai horretan eta oroimen horretan aurkitu zuen Maiak atzoko omenaldirako gakoa. Izan ere, "kantuz kantu Benito gure buruak ezagutzeko bideak" erakutsi dituela azaldu zuen Maiak, hura ere Orioko bardoaren miresle aitortuta.

"Mendeetako urak edaten eman ditu Benitok", zioen Maiak, eta jarraian eskaera Lertxundiri, "ur hori ematen" jarrai dezan, "oroimen izaten".

Maddi Oihenartek ahots ederrak hartu zuen aretoan segidan. Abestu eta hark ere kontatu zuen etxean izan zuten lehen cassette-a Benito Lertxundirena izan zela. Zuberoako doinu ederrak ekarrita galak.

Kimutx basoan bizi den eta kantatzea, jolastea eta haurrei ipuinak kontatzea asko gustatzen zaion iratxo bat da. Naturarekin kontaktu zuzenean eta berarekin harmonian bizi da. Harriekin egindako etxean basoko edozein animali ongi etorria izaten da.

Kantuak, ipuinak, paperez egindako panpina aktoreak…, txikien gozamenerako. Ederra izan da haien ikuskizuna.

Hori goizean, baina, ostiral (abenduak 7) arratsalderako beste hainbat ekimen daude iragarrita Saguganbaran: Emakume ijitoen ipuin kontaketa, euskarazko jolasen tailerra, edota Lankuren 11 Kantatzeko lanaren aurkezpena izango dira arratsaldean (17:30).

Azken hau, bertsolaritza eta literatura unibertsala uztartzeko helburuarekin, Lanku bertso zerbitzuek egindako lanaren aurkezpena da: liburu-CDa eta DVDa. Saguganbarako areto nagusian, 18:30 arte.

Biharko, zapaturako (abenduak 8) ere, hamaika ekimen daude iragarrita.

Eta, domekan, (abenduak 9), gehiago.

Izan ere, toki berezia hartu du gaurko ekitaldi nagusian, ijitoen kulturak, aurten Azokako gonbidatu bereziak, Kale Dor Kayiko elkarteak, hain justu ere.

Ekitaldian parte hartu dute Aitziber Idigoras Durangoko alkateak, Josune Ariztondo Bizkaiko Kultura diputatuak, Blanca Urgell jarduneko Kultura sailburuak, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak eta Manuel Vizarraga Kale Dor Kayiko ijitoen elkartearen elkarteko presidenteak. Aurkezle lanetan aritu da Nerea Mujika Gerediako presidentea. Honek ondo etorria eman die agintariei eta bertaratu diren guztiei eta herritarrak animatu ditu Azokara etorri, ikusi, erosi eta disfrutatzera.

Haiekin batera izan dira Martin Garitano Gipuzkoako Ahaldun nagusia, Ikerne Badiola Gipuzkoako Kultura diputatua eta Miren Dobaran Bizkaiko Foru Aldundiko euskara zuzendaria, beste batzuen artean.

Aitziber Idigoras izan da hitza hartzen lehena eta jendea animatu du Durangora etortzen, azoka bizirik eta prest dagoela, Durango bera bezala, eta bertara etorri eta ijitoen kultura hobeto ezagutzeko aukera izango dutela adierazi du.

Josune Ariztondok, ostera, Durango Azoka izena eta izana dela, eta euskal idazle sortzaileak ekarri ditu gogora, Lauaxeta besteak beste.

Blanca Urgellek aipatu du euskal kultura sorkuntza gurean bizirik dela, krisi garai hauetan ere, eta ijitoena ere badela euskal kultura, gurearen parte dela.

Bakartxo Tejeriak ere krisia izan du aipagai, baina garai zail hauetan, auzolanean eta lan gogor eginez, aurrera aterako garela eta horren erakusle dela Durangoko Azoka oparoa.

Azkena berba egiten izan da Manuel Vizcarraga. Haren aita ekarri du gogora euskal ijitoen patriarkak eta irribarrea eragin du batutakoen artean komentarioekin. Ijitoen koloreekin egindako zapiak banatu ditu batutako agintari eta bestelakoen artean Vizacarragak.

Baina, ekitaldiko unerik ederrena, hunkigarriena, politena, amaieran etorri da, hitzak eta musikak bat egin dutenean, gitarra flamenkoak eta bertsolarien berba soinuek bat egin dutenean. Fusio magikoa eskaini digute batutakoen gozamenerako, Arzallus eta Estiballesek bertsotan, eta Jorge Pisa El Boli-k ¡gitarrarekin.

Egunero, 10:30etik 20:00etara

Ekitaldia eguerdiko 12:00etan izan da, Areto Nagusi bete-betean. Lehengo, 10:30ean, ireki ditu ateak aurtengo Azokak. Aiert Goenaga zuzendariak eta Unai Rodriguez euskal ijitoen ordezkari.

Lau egunez, 10:30etatik 20:00era bitartean izango da zabalik Azoka, Landako gunean, baina hainbat ekitaldi antolatu dira gauez ere.

253 erakusmahai, 400 nobedade pasatxo eta 300 ekitalditik gora izango dira aurten, eta horiek guztiak hartzeko, zazpi gune: Areto Nagusia, Saguganbara, Ahotsenea, Plateruena, Irudienea, K@bia eta Szenatokia. Bereziki azken hiru horiek, iaz zabaldutakoak, nabarmendu dituzte antolatzaileek, horiek indartzeko eta egonkortzeko sekulako ahalegina egin dutela esanez.

Saguganbara, bere aldetik, Haur Literatura Aretoa moduan ezagutzen zen orain arte, baina izen berritu eta egokiago batekin dator aurten, haurrentzako ez ezik gurasoentzako ere badelako eta ez delako literaturara mugatzen.

Kultura Ijitoa izango da aurtengo kultura gonbidatua. Izan ere, 600 urte inguru dira bizikide dugula euskal lurraldean –1435ean iritsi ziren hona–, baina hala ere, kultura ikusezin bezain urrunekoa da gutako hainbatentzat.

Benito Lertxundiri emango zaio aurten Argizaiola saria. Gaur izango da ekitaldia, 20:30ean hasita, Szenatokian, San Agustinen. Jon Maiak zuzendu eta gidatuko du ekitaldia.

Hala, abenduaren 7ko arratsaldeko saioak 18:30ean hasiko dira. Abenduaren 8an, ostera, goizeko maratoia 12:00etan hasiko da eta 14:30ak arte irango du. Arratsaldeko 18:00etik 20:30ak arte. Antzeztuko diren obrak honak dira ordena honetan: 'Iragan perfektua', Horman Poster; 'Ispilua', Aldatzen laguntzen; 'Bejondaigula', Ttanttaka eta 'Biba zorrien izurritea', Abarka.

Ibarretxe lehendakari ohiak hiru eztabaida faltsuren gainean hausnartu nahi izan du liburuan. Eztabaida kulturala, eztabaida demokratikoa eta eztabaida ekonomikoa.

Eztabaida kulturala, unibertsala edo globala, versus lokala edo tokikoa bezala ulertuta. Eztabaida faltsua Ibarretxeren esanetan. Biak dira osagarriak eta beharrezkoak; batak, tokikoak, bizi, arnastu, iraun egin behar du, bestea aberasteko.

Eztabaida demokratikoa ere, identitateen arteko borroka moduan ulertuta. Hau ere faltsua. Herriek beren izaera garatzeko beharrezko tresnak behar dituzte mundua osatzeko. Estatu aniztasuna eta ugaritasuna ,zibilizazio globalean.

Eta, azkenik, eztabaida ekonomikoa. Dirua eta oparotasuna, zoriontasunaren paradigma bezala ulertuta. Hau ere eztabaida faltsua. Aberatsak izateko jasangarriak izan behar garela dio Ibarretxek eta hazkundea ezin da ulertu edo egin, edozein modutan eta edozein preziotara, era jasangarrian baizik.

Azokari hasiera emateko egunaren bezperan, esan beharrekoak esanda eta egin beharrekoak eginda daude. Ateak ireki, bisitariei ongi-etorria eman eta euskal kulturaren hitzordu nagusienaz gozatzen hastea besterik ez da falta.

47.az hizketan hasita, ordea, izen propio bat datorkigu burura: Benito Lertxundi. Berarentzako izango da Argizaiola saria aurten, 60. hamarkadatik hona erreferente izan delako euskal musikaren sorkuntzan eta kulturgintzan, eta Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokarekin lotura estua izan duelako hasieratik. Argizaiolak metafora oso polita duela dio eta, azokaren irekiera egunean, abenduaren 6an, izen hori daraman saria bere eskuetara joango da.

Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan izango den “ijito” bat gehiago izango da Lertxundi, deitura hori dutelako Oriokoek, Durangokoek “sapuek” moduan. “Kasualitatea edo kausalitatea izan da?”, izan da hori galdetu dionik ere, ijito herria izango baita aurtengo kultura gonbidatua. 600 urte inguru dira ijito herria bizikide dugula euskal lurraldean, baina hala ere, kultura ikusezin bezain urrunekoa da gutako hainbatentzat. Bada, ijito herria eta kultura ezagutzeko aukera eskainiko du 47. edizioak, askotariko ekintzen bitartez: tailerrak eta ipuin kontaketak, flamenkoaren gaineko hitzaldia eta erromintxelaren gaineko mahai ingurua, edota flamenko estilo ezberdinak euskal kulturaren elementu esanguratsuekin uztartuko dituen ijito gaua.

600 urte, ijitoak gure artean direla; 500, Nafarroako konkista eman zela; eta 75, 36ko gerrako bonbardaketak izan zirela. Azken bi urteurren horien bueltan, hain justu, hitzaldi sorta egingo da Oroitzak izenburupean, abenduaren 6tik 8ra, Areto Nagusian.

Prestatze lanak, bete-betean.

Aurreko urtean baino egun bat gutxiago izango du aurtengo azokak, baina inoizko egitaraurik zabalena: 253 erakusmahai, 400 nobedade pasatxo eta 300 ekitalditik gora izango dira oraingo honetan, eta horiek guztiak hartzeko, zazpi gune: Areto Nagusia, Saguganbara, Ahotsenea, Plateruena, Irudienea, K@bia eta Szenatokia.  Bereziki azken hiru horiek, iaz zabaldutakoak, nabarmendu dituzte antolatzaileek, horiek indartzeko eta egonkortzeko sekulako ahalegina egin dutela esanez. Saguganbara, bere aldetik, Haur Literatura Aretoa moduan ezagutzen zen orain arte, baina izen berritu eta egokiago batekin dator aurten, haurrentzako ez ezik gurasoentzako ere badelako eta ez delako literaturara mugatzen.

Batean zein bestean, ez da aspertzeko betarik izango, lau egunez. Abenduaren 6tik 9ra, etorri Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokara eta gozatu kulturaz!

Landako guneak kanpotik duen itxura.

Merituei, garaikurrei… sasia deitzen diezula irakurri dizugu elkarrizketa batean, baina kanpora hainbeste agertu ez arren beharbada, errekonozimenduek barren barrenean eragingo dizute satisfazioa...

Bizitza honetan, denoi gustatzen zaigu ingurukoek onespena ematea, eta asebetetze hori areagotu egiten da errepidean dagoen norbaiti emanez gero. Lan bat egin eta jendeak onespena ematen badizu, ongi ari zarenaren nolabaiteko adierazpena da.

Zuretzako izango da Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokaren 47. edizioko Argizaiola saria. Nola jaso zenuen berria?

Normalean sariak emateko egiten diren ekitaldietan ez naiz oso eroso sentitzen, ez dakit zer gertatzen zaidan; hortaz, une batez nahiago duzu paso esatea ere. Baina, buelta batzuk eman eta gero, metafora oso polita du argizaiolak: leuntzen dizu bidea, ilunean edo gauean argia eginez. Horri jarraituz, onartu dut eta hor dago.

Inoiz pentsatu zenuen egunen baten zuretzako izan zitekeenik?

Batez ere Ez Dok Amairukoak oso sarituak izan gara, sari asko jaso ditugu handik eta hemendik eta, beraz, sariaren atal hori bete samar dugu, ez dugu frustrazio arriskurik. Beharbada pasatzen zaizu burutik egunen baten beste norbaiti bururatuko zaiola horrelakorik, baina ez zaude horretan pentsatzen, kapitulu hori nahiko aseta dago, ez dago goserik.

Benito Lertxundi, oriotar ijitoa

Pentsatu dituzu esker hitzak ala inprobisatu egingo duzu, momentuko sentipenei bere bidea egiten utzi…

Hori da beste kontu bat inoiz ongi zehazten ez dudana. Nik beti esaten dut ekitaldia izan dadila xumea eta diskretua, eta esker sentituak emanda bukatzen dela. Baina gero konturatzen zara halako laudorio mundu batean antolatzen dela eta, hor zaudenez, zuk ere pixka bat sartu behar duzula eta hizketaldi moduko bat-edo egin; nolabaiteko liturgia sortzen da. Momentuz ez dut ezer pentsatu, baina ikusiko dut… entzun diot baten bati esaten: "Aurtengoa zer da kasualitatea, kausalitatea ala zer? Ijito guztiak han egotea zer da?". Badakizu, kultura ijitoa izango da aurtengo kultura gonbidatua eta ni ere oriotar ijitotzat hartzen nautenez… (Ijito goitizena dute oriotarrek)

Argizaiola saria nori eman erabakitzea Benitoren esku balego, norentzako?

Ataka batean jartzen nauzu, horretan pentsatzen jarriz gero izen bat baino gehiago esango nizkizuke. Saritua izateko arrazoi asko egon daitezke: sona edo fama, edo isilpean egindako meritua. Faktore asko egon daitezke eta ni ez naiz gehiegi sartzen balorazio horietan.

Argazkia: Ruben Plaza.

"Durangoko azokak eta guk elkarrekin egin dugu bidea"

Durangoko azokarekin lotura estua duzu, bigarren ediziotik hasita, urtero ez bada ia urtero izan zara bertan.

Bai, gertatu zen Durangok bere ibilbidea eta guk gurea urte berean hasi genuela, 65ean. Nik uste nuen urte hartan bertan izan zela Andramariko elizpean egin genuen saioa, baina ez, jakinarazi didate hurrengo urtean izan zela, 66an. Hiru uste dut ginela: Lourdes Iriondo zen bat; bestea ez dut oso ondo oroitzen Xabier Lete edo Mikel Laboa zen, baina Laboa izango zen seguruenik; eta ni. Durangoko azokak eta guk elkarrekin egin dugu bidea, modu batean edo bestean hor ibili izan gara urtero, kantaldiak ere egin izan ditut… Geroztik asko aldatu da, handitu, mamitu, bere bidea egin du, errealitate potolo bihurtu da.

Nola kusi duzu bilakaera hori?

Azoka sortu zen urtean, urte berean, aro berri bat hasi zen eta horrela deitua izan da, gainera: Ez Dok Amairu baino lehen eta Ez Dok Amairu eta gero. Aro berri baten hasiera moduko bat izan zen, hortik aurrera hasi zen herri hau astintzen: jendea hasi zen idazten, hasi zen gauzak egiten… martxan jarri zen motor bat eta martxan egon da ordutik. 47 urteotan errealitate bihurtu dira makina bat gauza. Horregatik, nik bilakaera global bezala hartuko nuke. Niri gustatzen zait esatea, Ez Dok Amairu aipatu delako mugarri  moduan-edo, Ez Dok Amairu aroak abian jarraitzen duela, zabaltzen eta sendotzen, errealitate gero eta mamitsuagoa izaten, eta azoka horren barruan dago.

Ez Dok Amairuk jarraitzen du, beraz…

Kantari gazte batzuk galdetu izan dutenean Ez Dok Amairuri buruz jakin guran, esan izan diet eurak ere Ez Dok Amaiu direla azken finean, aro horren nolabaiteko umeak direla, haize hori arnasten dutela, hori delako Ez Dok Amairu eta ez lauzpabost urteetarako sortutako talde bat.

"Labea martxan dago, geldirik dagoela uste dugunean ere"

Eta nola ikusten duzu euskal sorkuntza gaur egun?

Gauza guztiak bezala. Bizitzan egiten ditugun gauza guztiak mugikorrak dira: momentu batean badirudi oparoa dela, beste batean ez hainbeste, eta batzutan akaso gure burua engainatzen ari gara oparoa ez dela uste dugunean oparoa izaten ari delako egiatan eta gerora emango duelako bere uzta. Askotan ez dakigu noiz gauden sortzen eta noiz ez; nik hori oso argi ikusten dut nire kantagintzan: askotan galdetzen didatenean zertan ari naizen, beharbada une horietan bistara ez naiz ezer egiten ari, baina labea martxan dago. Hortaz, askotan ez dakigu noiz ari garen eta noiz ez, halako batean deitura hartuko duten gauzak azaltzen hasiko direla baino ez. Eta iruditzen zaigu orduan ari garela sortzen, baina ez, gauzek urrutitik egiten dute beren bidea askotan. Eta euskal sorkuntza ere horretan dago, bere gora-behera guztiekin: orain badago, gero badirudi apaltzen dela, ostera indartzen da berriz eta distiratsu bihurtzen da… eta ez da milagrorik gertatu, azkenean bere joan etorriak egiten ditu. Euskal sorkuntza errealitate bat da, beraz, bere gora-behera guztiekin, baina gora-beherak ez dira Euskal Herrian bakarrik gertatzen, mundu guztian baizik. Azkenean, baldintza puntua da: gauza batek besteari lagundu edo bultza ere egiten dio, eta oreka bilatzean dago kontua. Baina makina martxan dago.

Durangoko azokak zer eskaintzen die euskal sortzaileei?

Eskaintzen dio erakusleiho bat eta horrek baditu bere arriskuak. Durango bihurtu da urteko zita, nolabait esateko "euskal erromesak bagoaz gure santutegira". Horrelako zerbait ikusten diot, jende guztiak hitzordu ezinbestekotzat hartzen du. Herri honetan badugu urtean behingo gauzetarako joera: Aberri Eguna, alderdi egunak, Euskararen Eguna…: "Egunerokotik atera eta egingo dugu, urteko egun horretan konplituko dugu gure kontzientziarekin". Eta nik arrisku puntu bat ikusten diot horri. Gainontzean, erakusleiho garrantzitsua eskaintzen dio Durangok sortzaileari eta euskal mundu baten ospakizuna.

Berdin euskal gizarteari dagokionean ere?

Gu bizi garen baldintzetan, nola ez garen burujabetzan bizi, nola ez garen gure buruaren jabe, automatikoari eman eta aipatzen dugu maiz normalizatu egin behar dugula, baina niri hitz horrek min apur bat ematen dit: euskara normalizatu egin behar dugu, kultura normalizatu egin behar dugu, politika normalizatu egin behar dugu… horrek esan nahi du mendekotasuna, hemen normala da mendean egotea. Orduan, nik eskatzen dut gauzak anormalak izatea, automatikoari emanda bizi beharrean: egunero bizi behar dugu, egunero eman behar dugu pauso bat eta gure eskamak egunero utzi behar ditugu bizitzan, kulturan…

Eta zuk zeuk, urtetan Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokatik hainbeste buelta eginda, zer bilatu duzu bertan? Zerekin geratzen zara?

Lehen esan dudanaren ildotik, gauza hauek urtean behin egin beharreko tradizio handi bihurtzen diren heinean, arrisku puntua dute. Gure kontzientzia lasaitzeko egunak izaten dira askotan, eta horrelako zerbait aurkitzen diot, Kilometroak festari edo Euskararen Egunari moduan. Eta horrek ez dit niri efektu ona egiten. Euskararen Eguna da egunero, ni egunero bizi naiz, ez urtean behin. Naizen hori bizi baldin bada egunero eta euskalduna banaiz, hori egunero da, ez urtean behin. Urtean zehar izan gaitezke oso zabarrak eta utziak eta egun bakar baten kontzientzia lasaitu. Gu bizi garen baldintzetan, arrisku horiek denak hor daude eta, beraz, ernai egon behar dugu, esna egon, lozorroan egoteari uko egin, doitasunez beteak izan; doitasuna izan daiteke, behar bada, gure indarrik handiena.

Argazkia: Ruben Plaza.

"'Oroimenaren oraina' diskoa fereka moduko bat izan da niretzat"

'Oroimenaren oraina' (Elkar), zure lanik berriena eta ibilbideko hamazazpigarrena, izango da, noski, azokan. Heldutasunetik, sosegutik sortutako lana da?

Ba, eta hori ere garaiari lotu behar zaio ezinbestean. Nik uste dut, gainera, emaitza hori ezberdina dela beste guztietatik gestazioarengatik. Nik beti esaten dut disko bat botatzen dudanean, hurrengo diskora bitartean, izaten dudala denboraldi bat zeinetan uste dudan ez naizela ezertan ari, baina hori engainua da: une hori egoten da lotuta gauza berriak egiteari diogun beldurrarekin, nagikeriarekin… baina nik uste dut garai horretan ere ari dela gure baitan zerbait gertatzen; eta halako batean, ateak irekitzen dituzunean, irteten da sortzen egon zaren hori.

Ateak irekitzeari ekin nionetik, disko honekin izan dudan esperientzia oso erraza izan da, berez, inongo bihurrikeriarik gabe joan dira gauzak irteten. Nik gaizki pasa izan dut kantuekin etxean, orain berriz ondo pasa dut, eta hori berria da niretzat. Nire buruari galdetzen bion: "Baina hau zer da nire ilusioa edo?". Irristan moduan joan da dena eta horregatik diot zerbait gertatzen ariko zela nire baitan, ezer egiten ari ez nintzela uste nuen bitartean.

Kantuak osatu dira oso erritmo onean, apur bat harriturik nengoan… Gero estudiora joan nintzenean ere –beti gaizki pasa izan dut bertan, ez zait egiten oso toki naturala kantatzeko nahiz jotzeko– eta oraingoan berriz ondo pasa dut hor ere eta inoiz baino azkarrago egin dugu diskoa. Horrela izan da dena, eta ni nago fereka bat izan ote den, diskoak energia ona duelakoan.

Oso goxoa izan da dena, atsegingarria. Ez dakit sosegua den, heldutasuna… beharbada ez diot eman orain arte gauzei eman izan diedan adinako garrantzirik, erlatibizatu egin dut gehiago. Eta hori dena sartzen da disko horretan.

Eta iritsi da aurkezteko unea. Eztarriko polipo bat tarteko maiatzetik aurrerako kontzertuak bertan behera utzi behar izan eta gero, itzuli zara agertokietara. Zer moduz?

Oso ondo, oso ondo. Nahiko motel ibili nintzen eh… Beharbada ekainean egin behar nuen zerbait zen, baina orduan ere hitz batzuk ondo ulertu ez edo ondo ulertu izan nahi ez nituenez… Polipo bat nuen eta medikuak esan zidan batzutan polipoak euren kabuz joaten zirela, eta horrekin geratu nintzen ni, bere kasa joango zelakoan. Baina gertatu zitzaidan hilabete pasa eta oraindik ere hor jarraitzen zuela, eta medikuarenera itzuli nintzenean konturatu zen polipoa beharrean agian kiste bat izan zitekeela, eta hori ez da bere kabuz joaten, kendu egin behar zen, eta kendu zidaten. Behin hori eginda, hilabetez isilik egoteko esan zidan, baina hilabetera kantaldia banuen nola egongo nintzen ba isilik! Entseatu egin behar nuen, eta aurreratu egin nintzen nire kabuz. Baina, egia esan, kantaldirako zortzi bat egunen faltan medikuarenera joan nintzenean berriz, esan zidan oso ondo zeudela sokak eta inoiz baino ahots hobea izango nuela gainera!

Eta egia esan, oso ondo estreinatu nintzen, jada kontzertu batzuk eman ditut eta bagoaz aurrera.

Zu gustura, eta publikoa?

Jendea era guztietakoa da, inpresioak ere askotarikoak, baina egia da jaso ditudala komentario oso positiboak. Egongo da bestelakorik ere, baina badirudi gustatzen ari dela.

"'Plazer bat izan duk, Benito!' liburuak baditu atal oso interesanteak"

Azokan izango da 'Oroimenaren oraina' diskoa eta baita Pako Aristik eta Mikel Markezek zurekin urtetan izandako hitz-aspertuetan oinarrituta egindako liburua ere: 'Plazer bat izan duk, Benito!'

Hizketaldi horiek egiten genituen kafe baten inguruan, afari baten bueltan… inongo pretentsiorik gabe. Baina halako batean –ez berehala– eurei bururatu zitzaien hori dena liburu batean jasotzea. Nire lehen inpresioa izan zen: "Kontuz, kontuz, tabernako kontuak liburu batean jasotzen hasiz gero auskalo zer aterako den!". Ikara ematen zidan, baina tematu ziren, hasi ziren grabagailua jartzen… eta aurrera egin zuen. Gero orrazketa lan bat egin behar izan zen, argitaratzeko, liburuak beste zerbait behar duelako izan. Irten da eta nahiko txukun geratu da azkenean.

Begiratu bat emateko aukerarik izan duzu?

Noski, neronek orraztu behar izan dut! Lehendabizi idatzi zutena oso kazetari modukoa zen, eurek galdetu eta nik erantzun, eta hori ez zitzaidan batere gustatzen. Ari ginen hizketan hainbeste gai ezberdinei moduz, behar zuela izan entsegu kutsu bat. Horrek ere badu bere teknika propioa, eta orduan esan nien: "Pentsa ezazue bidaia bat egiten duzuela hiri batera eta hiri horrekin liluratzen zaretela eta hiri horri buruz hitz egin gura duzuela. Baina hiria ez da mintzo, hiriak berak ez du ezer esaten, baina ari zaizue zuei esanarazten hau edo hura. Hemen jasotakoa zuen galbahetik pasa eta gero bota egin behar duzue". Hortik jo zuten, eta ongi, beste lurrin bat zuen.

Aipatzekoa da Pako Aristik egindako lana ere: esaten genituenen ildotik beste liburu batzuetatik zita batzuk jasota-eta, oso ondo bideratu du dena, eta nik uste dut liburuak badituela atal batzuk oso interesanteak direnak.

Zuri entzunda, badirudi eurentzako ez ezik, zuretzako ere plazera izan dela.

[Barreak] Asko pozten naiz.

Zure ibilbidera itzuliz, herriari, naturari, itsasoari… kantatu diozu sarri. Bada oraindik egin ez eta kantatu nahiko zeniokeen zerbait?

Askotan nahi hori bera oztopo izaten da. Aspaldi konturatu nintzen psikologikoki sortzen ditugun beharrak izaten direla gure energia xahutzen dutenak. Gauzei bere erritmoan ibiltzen uzten diezunean, aldiz, oharkabean, oso erraz, modu xumean ateratzen dira. Seguru kantatuko dudala hau edo hura, baina momentuz ez dakit.

Hamazazpigarrena aurkezteko kontzertuekin aski da momentuz, ala zure barrenean hasi da hamazortzigarrena sortzen?

Seguru hasi dela sortzen, bizitza etengabea da eta guk asmatu behar dugu etengabe gertatzen ari den horri begiratzeko modua. Garrantzitsua da nondik ari zaren begiratzen, toki hori baldintzatua dagoen edo zure izate askearen begirada den. Bigarrena bada, seguru ari dela gertatzen; lehena bada, auskalo! Nondik begiratzen duzun da.

Ijito herriak 2010ean esku hartu zuen lehen aldiz Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan eta orduan sortu zen kultura gonbidatu moduan proposatzeko ideia, balorazioa oso positiboa izan baitzen: ijito herria eta Kale Dor Kayiko elkartea euskal gizartean jendarteratzeko balio izan zuen eta, horrez gain, hainbat proposamen jaso zituzten; eskoletan hezkuntza eta sentsibilizazio proiektuak egiteko, besteak beste.

Bukatu gabeko kultur-mosaiko moduan definitzen dute Euskadi eta, kultura batek besteari egiten dion ekarpena zenbaterainokoa den zehaztea zaila dela onartzen duten arren, euskal eta ijito kulturek elkarri ekarpenak egin dizkiotela nabarmentzen dute: kaldereroak, panderoa eta erromintxela, horien artean.

Ijito herria aurtengo azokako gonbidatua izango dela-eta, programa zabala antolatu dute, Kale Dor Kayiko elkartearekin elkarlanean:

Osteguna, abenduak 6:

12:00 Areto Nagusia

Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokaren inaugurazio ekitaldia: Nire kera zurearen palian dao, euskal kultura eta ijito kultura batzen dituen fusio ikuskizunarekin. Bertsoak, musika eta txalaparta uztartuko dira, Amets Arzallus eta Arkaitz Estiballesekin, besteak beste.

15:30 - 17:30 Saguganbara

Ijitoen tailerrak: txapak, margoak... Kale Dor Kayiko elkarteko gazteen eskutik. 3-10 urte bitartekoei zuzenduta.

Ostirala, abenduak 7:

15:30 Areto Nagusia

Hitzaldia: Emakume ijitoaren aldarria. Emakume ijitoaren egungo egoera eta bere aldarrikapenak, SIM ROMI emakume ijitoen elkarteko presidente Rosa Jimenezen eskutik. Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasunerako zuzendari Xabier Legarretak ere esku hartuko du.

15:30 - 17:30 Saguganbara

Ijitoen tailerrak: txapak, margoak... Kale Dor Kayiko elkarteko gazteen eskutik. 3-10 urte bitartekoei zuzenduta.

16:00 Irudienea

Film emanaldia: Latcho Drom (Tony Gatlif).

16:30 - 17:30 Saguganbara

Emakume ijitoen ipuin kontaketa: Soraya Motosen Jani y la luna y otros cuentos de Soraya. Liburua gazteleraz ez ezik, beste bi  hizkuntzatan ere argitaratu da: euskaraz –Koro Navarrok, 2003ko Itzulpengintzako Euskadi Sariak, itzulita– eta Rromanieraz –Carlos Muñozek itzulita. Ipuin kontaketa saioa gazteleraz egingo da, Soraya Motosekin –ipuinaren egilea– eta Victoria Jimenezekin –SIM ROMI elkarteko kidea.

22:30 Plateruena

Gau ijitoa: FlamenKo 3.0.

Flamenkoa (kantua, dantza eta toque-a) ijitoek euren sentimenduak eta emozioak kanporatzeko erabiltzen duten modua da. Bihotzetik ateratako kantuak dira, poztasun eta tristura momentuak adierazten dituztenak esanahi handiko hitzen bitartez, baina labur eta xume. Talde eta komunitate askoren nortasun ikurra da, baina bereziki flamenkoa belaunaldiz belaunaldi transmititu duen ijito herriarena. UNESCOk Kultura Ondare izendatu zuen 2010ean.

FlamenKo 3.0k flamenko-gustu eta estilo ezberdinak euskal kulturaren elementu esanguratsuekin uztartuko ditu ostiral gauean Plateruenan: bertsolaritza, txalaparta eta bertako beste hainbat musika instrumentu.

Las Fanys bikoteak emango dio hasiera gauari, 19 eta 25 urte bitarteko Zeberioko  bi gaztek. Flamenkoa, rumbak eta rapa eramango dituzte Kafe Antzokira, festa eta ospakizunetara oso ondo egokitzen den nahasketa. Vembrulek hartuko die lekukoa, Bizkaiko pop-flamenko musika estiloan erreferente bilakatu den taldeak. Eta gaua borobiltzeko: Bienmesabe. Flamenkoa beste modu batean sentitu eraziz saiatuko da boskotea publikoa poltsikoratzen. Euren kantu propioak dituzte, eta bertsioak ere jotzen dituzte: Camaron, Pitingo, Paco de Lucia edota Antonio Reyrenak, horien artean. Jorge Pisa El Boli da taldekideetako bat: nahiz eta Espainiako gitarra jotzailerik gazteenetakoa izan, bere destemplearen bitartez, aspaldikoenak entzuten ari direla pentsaraziko die bertaratzen direnei. Baina hiru emanaldiok ez dira bata bestearen segidan izango, izan ere Amets Arzallus eta Arkaitz Estiballez bertsotan ariko dira tartean eta Asier Gonzalez eta Urtzi Ugalde txalaparta jotzen. Bateratzera egingo dute, guztiek elkarrekin amaitzeko oholtza gainean.

Zapatua, abenduak 8:

15:30 - 17:30 Saguganbara

Ijitoen tailerrak: txapak, margoak... Kale Dor Kayiko elkarteko gazteen eskutik. 3-10 urte bitartekoei zuzenduta.

Igandea, abenduak 9:

16:30 Areto Nagusia

Material didaktikoaren aurkezpena:

    · Miguel y Nekane komikia (AGIFUGI –Gipuzkoaren etorkizunerako ijito elkartea–). Ijito herriaren historiako ataletako batzuetan barrena ibiltzea du helburu.
    · Caló hiztegia: La lengua Rromaní en España desde el siglo XVIII hasta nuestros días (Israel Gabarri).
    · KDKolorea liburua (Kale Dor Kayiko). Txikienentzako denbora-pasekin, kultura ijitoa modu arin eta dibertigarri batean transmititzeko helburua duen liburu didaktiko eta pedagogikoa.
    · Jany y la luna y otros cuentos de Soraya ipuina (Soraya Motos). Bermeoko idazle ijitoa da egilea eta umea zenean amonak kontatzen zizkion ipuinak batu ditu liburuan.  
    · Bohemiens liburua (Nicole Lougarot). Bohemioez eta maskaradez, eta ijitoen herri-ohiturek Euskadin eta beste leku batzuetan izandako eraginaz hitz egiten duen liburua.
    · ...

17:15 Areto Nagusia

Flamenkoari buruzko hitzaldia. Isaac Motosek eskainiko du (Filosofian Doktorea, ijitoa eta flamenkoan aditua), Luis Cortes gitarra jotzaileak lagunduta; musika-tradizio handiko familia batetik dator musikaria eta Motosek azaltzen dituen flamenkoko paloak interpretatuko ditu.

18:00 Areto Nagusia

Erromintxelaren gaineko mahai-ingurua.

Kale Dor Kayiko elkarteko presidenteorde Oscar Vizarragak jarriko du testuingurua hizlarientzako:

    · Nicolas Jimenez (soziologoa eta Rromanieran aditua, hizkuntza batek herri baten nortasunean duen garrantziaz mintzatuko da).
    · Josune Muñoz (euskal filologoa eta erromintxelaren fenomeno sozio-linguistikoaren ikertzailea) –euskaraz.
    · Jose Luis Lizundia (Euskaltzaindiako kudeatzailea 1995ean eta Gerediaga Elkartearen sortzailea).

Euskal Liburu eta Disko Azokarekin batera, Durangok Euskal Denda hartuko du aurten ere; Euskal Herriko Artisautza Azokaren 17. edizioa izango da eta abenduaren 5etik 9ra egingo da, merkatu plazan, 'Artisautza eskura' lelopean.

Artisautza tradizionala zein garaikidea bultzatzeko eta merkaturatzeko helburuarekin, sektorearen erakusleiho ezin hobea izango da eta berritzaile etorriko da, gainera. 56 artisau batuko dira bertan eta bizkaitarrak izango dira ia erdiak; Euskal Herriko artisauak izango dira denak, kataluniar bat izan ezik.

Horien bitartez, elikagaien arloa, ehungintza edota larrugintza egongo dira ordezkatuta; beira, metala, buztina edota egurra lantzen duten artisauak ere izango dira; eta baita, harria, landare-zuntza, euskal kirolak eta kosmetika lantzen dituztenak ere.

Euren produktuak eskuratu eta ezagutu ez ezik, ogibidea bera ere bertatik bertara ikusteko aukera izango dute bisitariek eta, esperientzia horri esker, antzinako lanbideak oraindik bizirik daudela egiaztatu ahalko dute.

Erakusketa

Artisauaren eta bisitariaren arteko interakzioa bultzatzeko helburuarekin, erakusketa bat ere jarriko da merkatu plazaren atarian; 'Artisautzaren Eginkizuna' izenburua izango du eta papera erabiliz egindako objektuak balioan jarriko ditu.

Kultura ijitoa

47. Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokaren ildoari jarraituz, Arbaso elkarte antolatzaileak leku berezia egin dio ijitoen kulturari. Jose Berrio, ijito jatorria duen arabar saskigilea, bertan egongo da lehen aldiz; eta Kale Dor Kayiko kolektiboko emakumeek eskuz egindako hainbat lan ere izango dira erakusgarri: amantalak, zapiak, makilak… Ijitoen beste erakusgai bat kafe tailer bat izango da: harriaren teknika erakutsi eta antzinako modu horretan ekoitzitako kafea dastatzeko aukera eskainiko da.  

Lehiaketak

Bisitariek erabakiko dute, boto bidez, zein den ondoen apaindutako erakusmahaia, eta 'Artisau despistatua' lehiaketan ere parte hartuko dute: sarrerarekin bakarrik, Durangaldeko ostatu baterako asteburu pasa baten zozketan parte hartuko dute.

Horrez gain, 30 euroko bonoak zozketatuko dira, orduro.

Artetsu sariak

2005ean ekin zioten Artetsu sariak emateari, Arbaso elkartearen hamargarren urteurrenarekin bat eginez. Banakakoen nahiz entitateen lana hartzen dute aintzat sari horien bitartez; aurten, euskal makilak egiten dituen Iñaki Alberdi artisau irundarra, Urduñako Udala eta Olaran Elkartea, El Correo egunkaria, BBK Fundazioa eta Fernan Ruiz sarituko dituzte.
 Sariak emateko gala abenduaren 5ean, asteazkena, egingo da, San Agustin kultur gunean, 19:30ean.

Bisitari kopurua gainditzeko itxaropena

Euskal Denda hazten doa urtez urte. Iaz jo zuen goia, 20.000 bisitarirekin, eta aurten kopuru hori gainditzea espero du. Goiz eta arratsalde egongo da zabalik: 11:00etatik 14:30era eta 16:30etik 21:00etara –asteartean, 19:00ak arte, eta igandean 20:00ak arte. Sarrera: 1,30 euro.

Ilusioa eta erakundeen babesa

Martitzenean, azaroak 27, aurkeztu dute 17. Euskal Denda hedabideen aurrean. Euskal Denda adinez nagusi izateko urtebeteren faltan, 17. edizioari begira ilusioz daudela aitortu dute Arbaso elkarte antolatzaileko ordezkariek, eta aurten azoka apur bat baino haziko ez bada ere, nobedadez beteta datorrela gaineratu dute; eta garrantzia eman diete parte-hartzaileei ere, artisau gazte dezente izango direlako oraingoan. Aukeratutako kartelari dagokionez, bestalde –esku meta bat erakusten du–, azaldu dute artisauen erreminta, eskua, nabarmendu gura izan dutela aurten, iaz ogibide horri aurpegia ipini eta gero.

Durangoko Udaleko Kultura sailetik babesa erakutsi diete artisauei eta, Durango Euskal Herriko erreferentzia izango den egunotan, jendeari etortzera animatzeko deia egin diote. Eta ildo beretik hitz egin du Bizkaiko Foru Aldundiko Turismorako eta Kanpo Sustapenerako zuzendari nagusiak ere, 2013an artisautzara bideratuko duten diru partidak ez duela jaitsierarik izango iragarriz.

Kale Dor Kayiko ijito elkarteko presidente Manuel Vizarraga "bere saltsan" agertu da, artisautzaz eta ijito herriaz hitz egitea gauza bera dela esanez. Egun artisautza moduan ezagutzen dena urtetan herriari eskuz egindakoarekin bizi izatea ahalbidetu diona izan dela azaldu du eta ijito herria herri artisaua dela berretsi. Pozik agertu da azoka errealitate hori gizarteratzeko laguntzaile ezin hobea izango delako, bere esanetan.

Gudaren 75. urteurrenak izango du presentziarik handiena: abenduaren 6tik 8ra, hiru egunetan, izango dira 36ko gerrako bonbardaketen 75. urteurrenarekin lotutako ekitaldiak: lehen egunean, hitzaldi bat; bigarrenean, mahai-ingurua; eta hirugarrenean, ekitaldi eta hitzaldi bana.

Nafarroako konkistaren 500. urteurrenarekin lotuta, bestalde, hitzaldi bat antolatu da, abanduaren 7rako.

Abenduak 6, osteguna:

•  18:00etan, “Eguna”ren egunak hitzaldia, Xabier Altzibarren eskutik (EHUko irakaslea eta euskaltzain urgazlea). (Gaia: Gudaren 75. urteurrena)

Abenduak 7, ostirala:

• 12:30ean, Nafarroa: 500 hitzeko gutuna hitzaldia, Patxi Zabaletaren eskutik (HASIren lehen zuzendaritzako kidea eta Aralarreko koordinatzaile nagusia). (Gaia: Nafarroa 1512)
• 18:00etan, Elizaren eragina gerran eta bakean mahai-ingurua. Partaideak: Iñaki Goiogana (historialaria), Enara Garcia eta Asier Madarieta. Moderatzailea: Javi Onaindia (Bizkaia Irratiko zuzendaria). (Gaia: Gudaren 75. urteurrena)

Abenduak 8, zapatua:

• 12:30ean, Ahaztera kondenatutakoak ahotsetan ekitaldia, gerrak isildutakoen oroimenez. (Gaia: Gudaren 75. urteurrena)
• 18:00etan, Gerrak erretako liburu eta apurtutako arkatzen artean hitzaldia, Jon Kortzar idazlearen eskutik. (Gaia: Gudaren 75. urteurrena)

Saio hauek denak Areto Nagusian izango dira.

Durangoko Liburu eta Disko Azokaren 47. edizioaren guneetako egiteraua aurkeztu da gaur goizean EITBko egoitzako Multibox aretoan, Bilbon. 300 ekintzatik gora programatuta aurten, disziplina eta ekimen ezberdinetara bideratutako 7 gunetan banatuko da egitaraua: Areto Nagusia, Ahotsenea, Saguganbara, Irudienea, Szenatokia, K@bia eta Plateruena.

Hain zuzen, azken honetan, Durangoko kafe antzokian emango zaio hasiera aurtengo egitarauari, Azoka bera hasi baino aste bete lehenago, Itzalen Sua ikuskizun multidiziplinarrarekin.

Aurkezpenean Gerediaga elkarteko Nerea Mujika presidentearekin batera Aiert Goenaga Azokako zuzendariak azaldu du aurten inoizko egitaraurik zabalena lortu dela eta horretarako gakoa elkarte eta talde ezberdinen arteko elkarlana izan dela. Aurten lehen aldiz hartu dute esku Berbaro elkarteak, San Agustin Kultur Guneak, Euskal Herriko Antzerkizale elkarteak, Ahotseneak, Topaguneak, Plateruena Kafe Antzokiak eta Goiena Komunikazio Taldeak koordinazio batzarrean. Gerediaga elkarteak eragile horiei babesa eman eta topaleku izaera sendotzeko nahia azpimarratu du Nerea Mujikak eta nabarmendu du aurtengo helburuetako bat izango dela gunerik berrienak finkatzea; zehazki, K@bia, Irudienea eta Szenatokia, iaz ekin baitzioten ibilbideari gune horiek.

Guneen ordezkari moduan prentsaurrekoan izan dira: Gotzon Barandiaran (Ahotsenea), Oihane Barrutia (Berbaro - Saguganbara), Arrate Illaro (Irudienea - Topagunea), Josu Camara (Szenatokia - EHAZE),  Beñat Gaztel-Urrutia (Plateruena) eta Oihane Agirre (Azoka TV - Goiena).

Areto Nagusia

Azokaren aurkezpenen bihotza da Areto Nagusia. 46 aurkezpen egingo dira (gehienak liburuak) eta solasaldi eta hitzaldi nagusiak bertan egingo dira. Ordu erdikoak izango dira aurkezpenak. Sarrera hitzaldia ere bertan izango da. Areto Nagusia erakustazoka barruan egongo da, sarrera aldean, Irudienea eta K@biarekin batera.

Saguganbara

Orain arte “Haur Literatura Aretoa” moduan ezagutu duguna da Saguganbara.
Izen berritu eta egokiago batekin dator aurten haur eta gurasoei eskainitako gunea. Izan ere, orain arteko Haur Literatura Aretoa ez da ez haurrentzat soilik, ezta literaturara mugatzen, ezta ere areto hutsa bakarrik izan. Hori baino gehiago da Saguganbara; eta aurtengo Durangoko Azokan hiru espazio bereizitu izango ditu Elkartegia eraikinean (Landako gunean).

Egitarauari dagokionez, tailerrak nabarmenduko dira ohiko ipuin kontaketa eta aurkezpenekin batera. Komiki tailerrak eta euskarazko jolasenak, guraso zein haurrentzako, presentzia nabarmena izango dute.

Ahotsenea

Sorkuntza makalduko duen krisirik ez dagoela erakutsiko du aurten Ahotseneak. 4 egunetan goizetik gauera, eten barik, aurkezpen eta emanaldiak egongo dira, 88 guztira. Ordu erdiro emanaldi bat egongo da Ahotsenean, sortzaile eta hartzaileak zuzeneko harremanean jartzen dituena.

Irudienea

Euskal ikus-entzunezko sorkuntzaren berri izateko dauden erakustoki bakar horietako bat da eta batez ere film laburrei dagokienean, ohiko zirkuitu murritzetatik kanpo, ia Irudieneak soilik
ematen du sorkuntza horren berri izateko aukera. Irudienean ikusten dira beste inon ikusten ez diren ikus-entzunezko sormen lanak. Babes gutxi daukan alorra da ikus-entzunezkoena eta
Irudieneak sostengu-emaile izan nahi du, plaza eta harremanetarako gunea eskainiz.
Bigarren urtea egingo du Durangoko Azokak ekimen honekin eta aurten film laburrak, 3D sorkuntzak (euskarazko lehen lanak aurkeztuko dira, film zein bideo-klipekin) eta zuzendari eta sortzaileekin zuzenean egoteko aukera eskainiko da, iaz bezala. Zuzendariek eurek eskertu zuten iaz ikusleekin izandako tratua eta ikusleek, euren aldetik, askok eta askok, harriduraz jaso zuten euskal ikus-entzunezko sorkuntzaren maila ona, nahiz eta babes gutxiko alorra izan.

Plateruena

Azokaren bizitza bor-bor suma daitekeen gunea. Bai, batetik, kontzertuen gozamenarengatik, eta baita, bestetik, bisitari, sortzaile eta kale giroaren topaleku ere badelako Plateruena Kafe Antzokia. Azokako “esperientziaren” bizipenen gune nagusietako bat da. Aurten gainera, Durangoko Azokaren irekiera ofiziosoa ere etorriko da “Platerotik”, azaroan 30ean, ostirala, hasiko baitira kontzertuekin. Azokaren beraren bizitza luzatzera etorriko da,
hortaz, aurten Plateruena eta Azokaren egun ofizialetan ere eguerdi eta gauero puntako emanaldiekin gozatzeko aukera egongo da.

K@bia

Teknologiak, sorkuntzak, kulturak eta edukien kontsumoan joera berriek erakustokia eta hausnar egiteko lekua dute K@bian, teknologia berriei dedikatutako gunean, euskara ardatz. Euskal gizarteak teknologia berrietan bizitza handia du eta puntako proiektuak aurkeztuko dira
aurten ere. Tartean transmedia proiektu baten aurkezpena egingo da eta aurten ere euskarazko Wikipedia maratoiak bere lekua izango du, hitzaldi eta solasaldi espezializatuekin batera. Urteko
sareko proiektu interesgarrienek ere saria jasoko dute Durangoko Azokan. Euskaraz eta sareari dagokionez, beste inon eskaintzen ez den plaza eta programazioa eskainiko du aurten ere K@biak.

Szenatokia

Arte eszenikoek lekua izango dute San Agustin aretoan aurten, bestelako erakustazoka eta jaialdietan lekua aurkitzen ez duten euskal sortzaileei eskainita. Kultur Gunearekin elkarlanaren emaitza moduan, antzerki maratoiak, iraupen laburreko obrekin, egongo dira egunero, bai goizez zein arratsaldez. Programatzaileei bereziki zuzendutako ekimena da aurten eta publiko orokorrari egongo da zabalik.

Azoka TV

Poliki-poliki sendotu egin den egitasmoa da Azoka TV eta aurtengo Azokan ere begi zein belarri eta baita erakusle lanak egingo ditu Azoka Telebistak. Internet bidez bi kanal emitituko dira,
Durangokoazoka.com webgunean jarrai daitezkeenak – streaming bitartez – eta, horrez gain, pantaila erraldoia kokatuko da Azokan bertan eta hor ikusiko dira sortzaileei eginiko elkarrizketak, bideoklipak eta egunean zehar eginiko erreportajeak. Seinalea Euskaltel bitartez banatuko da eta euskarazko Tokiko Telebista guztietan jasoko da.

Eskuragarri dago PDF formatuan deskargatzeko aurtengo Durangoko Azokako Nobedadeen Katalogoa. Dokumentuan jasotzen dira Azokan aurkituko diren 2012ko urritik abendura bitartean argitaratutako lanak.